Azərbaycanın xarici siyasət xətti müasir dövrün mürəkkəb geosiyasi reallıqları fonunda praqmatik və çoxvektorlu balanslaşdırma strategiyasına əsaslanır. Şərqlə Qərbin kəsişməsində, Rusiya və İran kimi böyük qonşuların əhatəsində yerləşən rəsmi Bakı uzun illərdir ki, heç bir hərbi-siyasi bloka qoşulmadan öz milli maraqlarını qorumağı bacarır. Bu yanaşma ölkəyə həm regional təhlükəsizlik təhdidlərini neytrallaşdırmağa, həm də qlobal güclərin toqquşma poliqonuna çevrilməməyə imkan yaradıb. Əsas hədəf isə həmişəki kimi aydındır: daxili sabitliyi qorumaq və iqtisadi müstəqilliyi siyasi rıçaqa çevirmək.
İkinci Qarabağ müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri Azərbaycanın xarici siyasətində yeni bir eranın başlanğıcı oldu. Əgər əvvəllər diplomatiyanın ana xəttini ərazi bütövlüyünün bərpası təşkil edirdisə, hazırkı mərhələdə əsas prioritet qazanılmış hərbi-siyasi zəfəri beynəlxalq səviyyədə möhkəmləndirmək və regionda yeni sülh arxitekturası qurmaqdır. Bu prosesdə Şuşa Bəyannaməsi ilə rəsmiləşən Türkiyə-Azərbaycan müttəfiqliyi Bakının ən güclü geostrateji dayağı qismində çıxış edir və Cənubi Qafqazda güc balansını birmənalı şəkildə dəyişdirərək xarici müdaxilə risklərini minimuma endirir.
Digər tərəfdən, enerji diplomatiyası rəsmi Bakının beynəlxalq arenadakı ən təsirli alətlərindən biri olaraq qalmaqdadır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda yaranan qlobal enerji böhranı Azərbaycanın Avropa üçün etibarlı tərəfdaş kimi önəmini bir qədər də artırdı. Təkcə ənənəvi karbohidrogen ehtiyatlarının nəqli deyil, həm də "yaşıl enerji" layihələrinə qoyulan sərmayələr ölkənin uzunmüddətli iqtisadi-siyasi sığortasını formalaşdırır. Avropa İttifaqı ilə imzalanan strateji sənədlər və Orta Dəhliz (Trans-Xəzər) marşrutunun aktuallaşması Bakını sadəcə enerji təchizatçısından qlobal logistika mərkəzinə çevirir.
Bununla belə, dəyişən dünya nizamı və qlobal qütbləşmə Azərbaycanın xarici siyasəti qarşısında yeni çağırışlar qoyur. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın dərinləşməsi, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə qurulan yeni iqtisadi-siyasi tellər Bakının təkcə Qafqazda yox, daha geniş coğrafiyada iddialı aktora çevrildiyini göstərir. Eyni zamanda, Qərb institutları ilə Rusiya və region dövlətləri arasındakı gərginliklərin idarə olunması olduqca həssas diplomatik manevrlər tələb edir. Bütün bu mürəkkəb tənliklər daxilində Azərbaycanın əsas vəzifəsi çevik gedişlərlə bölgədəki hegemonluğunu qorumaq və prosesləri diktə edən tərəf statusunu əldən verməməkdir.
Elvin Məmmədli