Gənc qadınlarda xərçəng riskinə diqqət: Yumurtalıq xərçəngi niyə gec aşkarlanır? – AÇIQLAMA
NQ
Son illər dünyada bəzi xərçəng növlərinin daha erkən yaşlarda aşkarlanması halları artmaqdadır. Xüsusilə qadınlarda rast gəlinən ginekoloji xərçənglər, onların ilkin əlamətləri və profilaktik tədbirlər sağlamlığın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Gənc yaşlarda bu xəstəliklərə daha az rast gəlinsə də, uşaqlıq boynu, yumurtalıq və uşaqlıq xərçənginin risk faktorlarını bilmək, vaxtında müayinədən keçmək və profilaktik tədbirlərə əməl etmək vacibdir. Xüsusilə yumurtalıq xərçənginin ilkin mərhələdə aşkarlanmasının çətinliyi qadınların bu xəstəliyin əlamətlərinə daha diqqətli yanaşmasını zəruri edir.
Mövzu ilə bağlı onkoginekoloq-cərrah, tibb üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Tibb Universitetinin Onkoloji Klinikasının Onkoginekologiya şöbəsinin rəhbəri Uzman Dr. Əkbər İbrahimov Postxronika.az-a açıqlamasında bildirib ki, gənc qadınlarda xərçəng nisbətən az rast gəlinsə də, bəzi növlərin erkən yaşlarda aşkarlanması halları artır. Onun sözlərinə görə, uşaqlıq boynu xərçəngi gənc və orta yaşlı qadınlarda ən çox rast gəlinən ginekoloji xərçənglərdəndir və əsas səbəblərindən biri insan papilloma virusunun (HPV) uzunmüddətli daşıyıcılığıdır. Bununla belə, HPV peyvəndi və müntəzəm skrininq müayinələri vasitəsilə bu xəstəliyin qarşısını almaq mümkündür.
Mütəxəssis qeyd edib ki, gənc qadınlarda yumurtalıq şişləri arasında daha çox germinogen və sərhəd şişlərə rast gəlinir. Bu törəmələr bir çox hallarda erkən mərhələdə aşkarlanır və düzgün müalicə ilə müsbət nəticələr əldə etmək mümkün olur. Həmçinin uşaqlıq xərçəngi əsasən menopauzadan sonrakı dövrdə müşahidə edilsə də, artıq çəki, polikistik yumurtalıq sindromu və uzunmüddətli menstruasiya pozuntuları gənc yaşlarda da xəstəliyin yaranma riskini artıra bilər. Ginekoloji xərçənglərdən əlavə, süd vəzi xərçənginin də gənc qadınlarda diqqətdə saxlanılması vacibdir.
Xərçəng riskini azaltmaq üçün profilaktik tədbirlərin əhəmiyyətinə toxunan mütəxəssis HPV peyvəndinin ən təsirli qorunma üsullarından biri olduğunu vurğulayıb. Peyvəndin ideal olaraq 9–14 yaş arasında vurulması tövsiyə edilir. Bununla yanaşı, müntəzəm Pap-smear və HPV testləri, siqaretdən uzaq durmaq, sağlam çəki saxlamaq, fiziki aktiv olmaq və hormonal pozuntuları nəzarətdə saxlamaq da risklərin azaldılmasına kömək edir. Ailəsində xərçəng xəstəlikləri olan qadınların isə genetik məsləhətləşmədən keçməsi və fərdi müayinə planı müəyyənləşdirməsi tövsiyə olunur.
Yumurtalıq xərçənginin gec aşkarlanmasının əsas səbəblərindən biri xəstəliyin ilkin mərhələdə aydın əlamətlər verməməsidir. Qarında şişkinlik, tez doyma, iştahanın azalması, çanaq nahiyəsində ağrı, tez-tez sidiyə getmə, qəbizlik və səbəbsiz yorğunluq xəstəliyin mümkün əlamətləri sırasındadır. Bu şikayətlər çox vaxt mədə-bağırsaq problemləri ilə qarışdırıldığı üçün qadınlar həkimə müraciəti gecikdirə bilirlər. Xüsusilə yeni yaranan və davamlı xarakter daşıyan şişkinlik, həmçinin tez doyma hissi diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, qarında şişkinlik və tez doyma hissi 2–3 həftədən artıq davam edirsə, qida dəyişikliyinə baxmayaraq keçmirsə və ya çəki itkisi, çanaq ağrısı, iştahasızlıq kimi əlamətlərlə müşayiət olunursa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir. Belə hallarda ginekoloji müayinə, transvaginal ultrasəs və zərurət olduqda CA-125 kimi qan analizləri aparıla bilər. Lakin CA-125 göstəricisi təkbaşına yumurtalıq xərçənginin müəyyənləşdirilməsi üçün etibarlı skrininq testi hesab edilmir.
Xəstəliyin gec aşkarlanmasına təsir edən digər amillərdən biri də yumurtalıqların çanaq boşluğunda dərində yerləşməsidir. Bu səbəbdən şiş müəyyən ölçüyə çatana qədər nəzərəçarpan əlamətlər yaratmaya bilər. Bundan başqa, sağlam qadınlarda yumurtalıq xərçəngini erkən mərhələdə müəyyənləşdirən sübut olunmuş kütləvi skrininq üsulu hazırda mövcud deyil. Xəstəliyin qarın boşluğunda yayılma xüsusiyyəti də bir çox hallarda onun gec mərhələdə aşkarlanmasına səbəb olur.
Mütəxəssis bildirib ki, yumurtalıq xərçəngi erkən mərhələdə aşkarlandıqda müalicənin nəticələri daha uğurlu olur və uzunmüddətli sağqalma göstəriciləri 90 faizdən yüksək ola bilər. Bu baxımdan qadınların bədənlərində baş verən dəyişikliklərə diqqət yetirməsi, davamlı şikayətləri görməzdən gəlməməsi və vaxtında tibbi yardım alması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. O, həmçinin HPV peyvəndi, müntəzəm profilaktik müayinələr və ailə xəstəlik tarixçəsinin həkimlə bölüşülməsinin xərçəng risklərinin azaldılmasında mühüm rol oynadığını qeyd edib.